Της Ευγενίας Ηροδότου, CEO, EnergyIntel
Η σωστή ενεργειακή πολιτική δεν επιλέγει πρώτα τεχνολογία. Ορίζει πρώτα το πρόβλημα.
Η συζήτηση για την αποθήκευση ενέργειας στην Κύπρο έχει αρχίσει να ωριμάζει. Υπάρχει, όμως, ακόμη ένας κίνδυνος: να μετατρέψουμε μια σύνθετη απόφαση ενεργειακού σχεδιασμού σε έναν απλοϊκό διαγωνισμό μεταξύ τεχνολογιών.
Οι μπαταρίες είναι απαραίτητες. Προσφέρουν γρήγορη απόκριση, υψηλή απόδοση και αποτελεσματική μετατόπιση της ενέργειας μέσα στην ημέρα. Η αναγκαιότητά τους, όμως, δεν σημαίνει ότι μπορούν να καλύψουν από μόνες τους κάθε υπηρεσία που χρειάζεται ένα μικρό και απομονωμένο ηλεκτρικό σύστημα, όπως το κυπριακό, στο οποίο ολοένα μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής και της αποθήκευσης ενέργειας συνδέεται μέσω ηλεκτρονικών μετατροπέων ισχύος.
Το δίκτυο δεν έχει μία ανάγκη
Άλλη υπηρεσία είναι η απόκριση σε δευτερόλεπτα. Άλλη η μεταφορά ηλιακής παραγωγής από το μεσημέρι στο βράδυ. Άλλη η διατήρηση ενέργειας για μεγαλύτερη διάρκεια. Και διαφορετική η ανάγκη μιας βιομηχανίας που δεν ζητά ηλεκτρισμό, αλλά ατμό ή θερμότητα σε συγκεκριμένη θερμοκρασία.
Όταν όλες αυτές οι ανάγκες συμπιέζονται σε έναν μόνο δείκτη (εγκατεστημένες MWh ή αρχικό κόστος ανά kWh) η αγορά δεν είναι πραγματικά ουδέτερη. Έχει ήδη αποφασίσει τι θεωρεί πολύτιμο και, έμμεσα, ποια τεχνολογία θα επικρατήσει.
Η χαμηλότερη τιμή μιας τεχνολογίας σε έναν μόνο δείκτη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη και το χαμηλότερο κόστος για το ενεργειακό σύστημα σε βάθος χρόνου. Η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη διάρκεια αποθήκευσης, τη διαθεσιμότητα, τον κύκλο ζωής, τις ανάγκες αντικατάστασης, το λειτουργικό κόστος, τη δυνατότητα αξιοποίησης της αποθηκευμένης ενέργειας και, τελικά, τη συνολική αξία που μπορεί να προσφέρει κάθε λύση στο σύστημα.
Η πρόσφατη ανάλυση του Ινστιτούτου Κύπρου είναι σημαντική ακριβώς επειδή μετακινεί τη συζήτηση από την τεχνολογική προτίμηση στη συστημική αξία. Το συμπέρασμά της δεν είναι «θερμική αποθήκευση αντί μπαταριών». Είναι ότι οι δύο λύσεις καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες και, όσο εξελίσσεται το σύστημα, μπορούν να δημιουργούν μεγαλύτερη αξία μαζί παρά χωριστά.
Θερμές ευχαριστίες στον Φιλελεύθερο για τη φιλοξενία.
Τα νούμερα το τεκμηριώνουν. Με το ηλεκτρικό μοντέλο του Ινστιτούτου, που αναπαράγει σε ωριαία βάση τη λειτουργία ολόκληρου του κυπριακού συστήματος, το 2025 περικόπηκε το 22% του διαθέσιμου δυναμικού ΑΠΕ, ενώ η υποχρέωση ελάχιστης λειτουργίας συμβατικών μονάδων -για τη διατήρηση επαρκούς αδράνειας στο δίκτυο- κοστίζει, σύμφωνα με το ίδιο μοντέλο, 51 εκατ. ευρώ ετησίως το 2030, εκ των οποίων τα μισά περίπου αφορούν αποκλειστικά την αδράνεια. Στις προσομοιώσεις του Ινστιτούτου, η θερμική αποθήκευση μειώνει το ετήσιο κόστος του συστήματος κατά 11,1 εκατ. ευρώ το 2030, έναντι μόλις 2,3 εκατ. ευρώ για τις μπαταρίες, περιορίζοντας παράλληλα τις περικοπές ΑΠΕ από 17% σε 3%.
Έως το 2035, καθώς πέφτει περαιτέρω το κόστος των μπαταριών, οι δύο τεχνολογίες εξισώνονται -και ο συνδυασμός τους αποδίδει μεγαλύτερο όφελος, 6,9 εκατ. ευρώ, από όσο η καθεμία χωριστά.
Η περικοπή δεν είναι ενεργειακή στρατηγική
Κάθε μονάδα καθαρής ενέργειας που περικόπτεται αποκαλύπτει ένα κενό υποδομής. Δεν παράγουμε υπερβολικά πολλή ανανεώσιμη ενέργεια. Απλώς δεν έχουμε ακόμη αρκετούς τρόπους να τη μετακινούμε χρονικά, να τη μετατρέπουμε ή να τη διοχετεύουμε σε παραγωγικές χρήσεις.
Όταν επενδύουμε σε νέες ΑΠΕ χωρίς παράλληλα να επενδύουμε στην ευελιξία και την αποθηκευτική ικανότητα του συστήματος, δημιουργούμε καθαρή παραγωγική ικανότητα την οποία δεν μπορούμε πάντοτε να αξιοποιήσουμε. Το πραγματικό ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο περισσότερη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, αλλά περισσότερη αξιοποιήσιμη παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές – ενέργεια που μπορεί να αποθηκευτεί, να μετακινηθεί χρονικά και να διατεθεί όταν πραγματικά τη χρειάζεται το σύστημα.
Η θερμική αποθήκευση προσθέτει μία από αυτές τις διαδρομές: μετατρέπει πλεονάζουσα ηλεκτρική ενέργεια σε αποθηκευμένη θερμότητα και μπορεί να την αποδώσει όταν τη χρειάζεται η παραγωγή. Δεν αντιγράφει τον ρόλο των μπαταριών (BESS). Διευρύνει και διαφοροποιεί το μείγμα τεχνολογιών αποθήκευσης.
Τι προσφέρει συγκεκριμένα η θερμική αποθήκευση, πέρα από τις μπαταρίες; Δύο πράγματα αξίζει να τα δούμε με απλά λόγια.
Το πρώτο είναι η ίδια η μορφή της ενέργειας. Η βιομηχανία δεν ζητά ρεύμα, ζητά ατμό σε συγκεκριμένη θερμοκρασία, και η θερμική αποθήκευση τον δίνει απευθείας. Με μπαταρία, η ίδια ενέργεια περνά από μία επιπλέον μετατροπή, με απώλειες και κόστος.
Το δεύτερο είναι η διάρκεια. Στη θερμική αποθήκευση ισχύς και ενέργεια είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους, οπότε κάθε επιπλέον ώρα αποθήκευσης προσθέτει μικρό μόνο κόστος. Στις μπαταρίες, αντίθετα, το κόστος αυξάνεται σχεδόν αναλογικά με τις ώρες, γι’ αυτό η θερμική λύση βγάζει περισσότερο νόημα όσο η ανάγκη αποθήκευσης εκτείνεται σε πολλές μέρες.
Δεν μιλώ θεωρητικά. Σήμερα τέσσερις εγκαταστάσεις κυπριακής τεχνολογίας λειτουργούν στο εξωτερικό. Στην Κύπρο, όμως, η ίδια αυτή τεχνολογία δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί ευρέως, όχι γιατί δεν αποδίδει, αλλά γιατί δεν έχει ακόμη βρει τη θέση της σε ένα πλαίσιο φτιαγμένο να αναγνωρίζει τη συστημική της αξία.
Η συζήτηση αυτή δεν αφορά μόνο την Κύπρο. Σε ολόκληρη την Ευρώπη, όσο αυξάνεται η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών, η πρόκληση μετακινείται σταδιακά από το πόση καθαρή ενέργεια μπορούμε να παράγουμε στο πόσο αποτελεσματικά μπορούμε να την αποθηκεύουμε, να τη μετακινούμε χρονικά και να την αξιοποιούμε όταν και όπου πραγματικά χρειάζεται. Η αποθήκευση ενέργειας, επομένως, δεν αποτελεί απλώς μια τεχνολογική επιλογή. Αποτελεί κρίσιμη υποδομή για την ενεργειακή ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης.
Τεχνολογική ουδετερότητα δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τις διαφορές μεταξύ των τεχνολογιών.
Η Κύπρος χρειάζεται σαφή κατηγορία για τη θερμική αποθήκευση, λειτουργική αδειοδοτική διαδρομή και μηχανισμούς που αποτιμούν τη διάρκεια, τη διαθεσιμότητα, τη χρήσιμη θερμότητα, τη συμβολή στη μείωση των περικοπών, τις υπηρεσίες συστήματος όπου αυτές τεχνικά παρέχονται και τεκμηριώνονται, καθώς και το συνολικό κόστος κύκλου ζωής.
Δεν ζητούμε να προεπιλεγεί η θερμική αποθήκευση. Ζητούμε να μην αποκλείεται πριν καν αξιολογηθεί. Η ουδετερότητα πρέπει να βρίσκεται στους κανόνες. Η επιλογή πρέπει να προκύπτει από τα αποτελέσματα.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται μία τεχνολογία για όλες τις ανάγκες. Χρειάζεται ένα πλαίσιο που επιτρέπει στις διαφορετικές τεχνολογίες να αξιολογούνται επί ίσοις όροις και να αποδεικνύουν την πραγματική τους αξία για το σύστημα. Η ωριμότητα της ενεργειακής μας πολιτικής δεν θα κριθεί από το ποια τεχνολογία θα επιλέξουμε εκ των προτέρων, αλλά από το αν θα δημιουργήσουμε τους σωστούς κανόνες ώστε να επιλέγεται κάθε φορά η καταλληλότερη λύση για την πραγματική ανάγκη.
Βάση δημόσιας συζήτησης: Ν. Φυλακτού & Θ. Ζαχαριάδης, «Όχι μόνο μπαταρίες: Το κυπριακό δίκτυο χρειάζεται συνδυασμό λύσεων αποθήκευσης», Φιλελεύθερος, 30 Αυγούστου 2026.
