Γράφει ο Μάριος Αλεξάνδρου, COO, EnergyIntel
Κάθε φορά που η Μέση Ανατολή μπαίνει σε κρίση, η Κύπρος πληρώνει το τίμημα. Όχι θεωρητικά, αλλά άμεσα, στον λογαριασμό του ρεύματος, στο λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, στην πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά. Οι τελευταίες εξελίξεις στην περιοχή, με επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και νέα ένταση γύρω από τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπενθυμίζουν με τον πιο ανησυχητικό τρόπο ότι η ενέργεια δεν είναι απλώς ζήτημα αγοράς. Είναι ζήτημα ασφάλειας, σταθερότητας και οικονομικής αντοχής.
Για την Κύπρο το πρόβλημα είναι ακόμη πιο οξύ, επειδή η χώρα παραμένει εξαιρετικά εξαρτημένη από εισαγόμενη ενέργεια. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, η ενεργειακή εξάρτηση της Κύπρου έφτασε το 88% το 2024, από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Την ίδια ώρα, το κυπριακό ενεργειακό μείγμα εξακολουθεί να στηρίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στα πετρελαϊκά προϊόντα. Με άλλα λόγια, η Κύπρος παραμένει ευάλωτη ακριβώς τη στιγμή που η γεωπολιτική αστάθεια στην περιοχή της αυξάνεται.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο κυπριακό παράδοξο. Μία από τις πιο ηλιόλουστες χώρες της Ευρώπης συνεχίζει να λειτουργεί με ένα ενεργειακό μοντέλο που παραμένει βαθιά δεμένο με το πετρέλαιο. Αυτό δεν είναι απλώς αναχρονισμός. Είναι στρατηγικό μειονέκτημα. Διότι σε κάθε διεθνή αναταραχή, η εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα μετατρέπεται αυτόματα σε ακριβότερη ηλεκτρική ενέργεια, σε μεγαλύτερη αβεβαιότητα για την αγορά και σε μειωμένη ανταγωνιστικότητα για την οικονομία.
Η συζήτηση για τα φωτοβολταϊκά στην Κύπρο το τελευταίο διάστημα συχνά μπερδεύτηκε. Η πρόσφατη διαγραφή πιστωτικών μονάδων από λογαριασμούς καταναλωτών δεν ήταν από μόνη της απόδειξη κατάρρευσης του συστήματος. Οι κανόνες του net metering προβλέπουν ρητά ότι τα πλεονάσματα εκκαθαρίζονται στο τέλος κάθε 36μηνης περιόδου και δεν μεταφέρονται στην επόμενη. Άρα το συγκεκριμένο γεγονός ήταν κυρίως αποτέλεσμα χρονισμού και κακής συγκυρίας. Όμως ακριβώς επειδή συνέπεσε με ένα σύστημα που ήδη δοκιμάζεται από περιορισμούς και περικοπές, ανέδειξε ένα βαθύτερο πρόβλημα, ότι η Κύπρος εξακολουθεί να παράγει καθαρή ενέργεια χωρίς να έχει επενδύσει επαρκώς στην αποθήκευση και στην ευφυή διαχείρισή της.
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Το πρόβλημα δεν είναι ότι μπήκαν περισσότερα φωτοβολταϊκά. Το πρόβλημα είναι ότι το ενεργειακό σύστημα δεν έχει εκσυγχρονιστεί με την ίδια ταχύτητα. Η ίδια η ΑΗΚ, μέσω του Διαχειριστή Δικτύου Διανομής, αναγνωρίζει ότι οι περικοπές παραγωγής από ΑΠΕ γίνονται για να διασφαλίζεται η σταθερή και ασφαλής λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος. Με απλά λόγια, όταν το δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει την παραγωγή, η ανανεώσιμη ενέργεια περιορίζεται. Αυτό σημαίνει χαμένη ενέργεια, χαμένη οικονομική αξία και χαμένη ευκαιρία για τη χώρα.
Η απάντηση σε αυτή την αδυναμία δεν μπορεί να είναι η επιβράδυνση της ηλιακής ενέργειας. Πρέπει να είναι το ακριβώς αντίθετο, η μετάβαση από ένα μοντέλο απλής παραγωγής σε ένα μοντέλο ολοκληρωμένης διαχείρισης ενέργειας. Δηλαδή περισσότερη ηλιακή παραγωγή, αλλά ταυτόχρονα αποθήκευση, ευελιξία και καλύτερη εξισορρόπηση του φορτίου. Η Global Renewables Alliance το διατυπώνει πλέον ανοιχτά, καλώντας τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν τις ανανεώσιμες πηγές και τις υποδομές δικτύου και αποθήκευσης ως απάντηση στις νέες ενεργειακές κρίσεις.
Για την Κύπρο αυτό σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο. Solar plus storage. Φωτοβολταϊκά για φθηνή και καθαρή παραγωγή, BESS για εξισορρόπηση μέσα στη μέρα και τεχνολογίες μεγαλύτερης διάρκειας, όπως η θερμική αποθήκευση, για ακόμη μεγαλύτερη σταθερότητα και αξιοπιστία. Η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι πλέον μόνο θέμα περιβάλλοντος. Είναι προϋπόθεση ανθεκτικότητας της οικονομίας και βασικός όρος για να μπορεί η χώρα να σχεδιάζει ανάπτυξη χωρίς να ζει με τον φόβο του επόμενου εξωτερικού σοκ.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Κύπρος πρέπει να στραφεί σε αυτό το μοντέλο. Είναι γιατί δεν το κάνει πιο γρήγορα. Τη στιγμή που η γεωπολιτική αβεβαιότητα μεγαλώνει, η εξάρτηση από το πετρέλαιο δεν είναι απλώς ακριβή. Είναι επικίνδυνη. Και σε μια χώρα με τόσο ήλιο, η καθυστέρηση δεν είναι μόνο ενεργειακό λάθος. Είναι στρατηγική απώλεια.
Η Κύπρος δεν χρειάζεται άλλη μία θεωρητική συζήτηση για την πράσινη μετάβαση. Χρειάζεται ένα σύστημα που να μετατρέπει τον ήλιο της χώρας σε πραγματική ενεργειακή ασφάλεια, οικονομική σταθερότητα και μεγαλύτερη εθνική αυτονομία.
